Logo Gat in de Tijd



Zoek in Archief




Sprekende uitspraken

Dan liever de lucht in! De wereldgeschiedenis in 75 beroemde uitspraken
Helge Hesse
Uitgeverij Balans; €18,95 344 p.
ISBN 978-90-501-8925-5

In Dan liever lucht in! probeert de Duitse filosoof/econoom Helge Hesse in 75 beroemde uitspraken de wereldgeschiedenis samen te vatten. Zo passeren bijvoorbeeld uitspraken als ‘Ken uzelf!’, ‘Tabula rasa’, ‘L’etat, c’est moi’, ‘Bloed en ijzer’ en nog 71 anderen de revue. De uitspraken zijn gedaan door diverse grote namen uit de geschiedenis, maar ook door minder bekende personen, waarbij de context waarin ze gedaan zijn vaak wel herkenbaar is. Ze zijn chronologisch verdeeld en Hesse vindt een goede balans tussen de verscheidene tijdvakken waarin ze gedaan zijn, van de Oudheid tot het heden (de laatste uitspraak is van George W. Bush).


Dan liever de lucht in
De uitspraken zelf zijn zo divers als maar kan, en beslaan eigenlijk alle velden die altijd van belang zijn geweest door de geschiedenis heen: van de filosofie van de oudheid, de 20e eeuw in de schaduw van opdoemende ideologieën, het belang van christelijke filosofie in de Middeleeuwen, tot de overvloed aan politieke idealen in de 18e en 19e eeuw en de militaire uitspraken die deze vergezelden.
De uitspraken die worden besproken worden niet alleen feitelijk gepresenteerd door de personen en de tijd waarin ze werden gedaan aan te duiden, maar ook door deze in een context te plaatsen die zowel voor de maatschappijen waarin ze uitgesproken werden als de personen die ze deden van groot belang waren. Prijzenswaardig is de diepgang die Hesse haalt uit de verschillende uitspraken. Zo worden bij de vele filosofen die besproken worden, hun ideeën toegelicht en dan blijkt altijd dat de uitspraken waarom deze mensen bekend staan (of omgekeerd) precies vertegenwoordigen waar zij voor stonden.
Het is moeilijk om bij een boek over befaamde uitspraken niet meteen scepsis de overhand te laten krijgen, maar hier toont zich een opmerkelijk aspect van Hesses werk: hij onderkent niet alleen het gevaar dat de uitspraken moeilijk verifieerbaar zijn, maar geeft bij veel ervan aan dat dat precies het probleem is en gaat in sommige gevallen zelfs in op hoe de uitspraak dan wel ontstaan is, wetende dat hij niet in de bekende vorm is gedaan.

Een punt van kritiek op Hesses analyse is dat hij zich vrij voelde om bij veel uitspraken te vermelden in welke context ze gebruikt dienen te worden, als men ze nu aan zou halen. Dit doet echter geforceerd aan: als de lezer net heeft gelezen in welke context de uitspraak is gedaan en wat ermee bedoeld werd, kan hij daar zelf toch uit opmaken wanneer het gepast is hem te gebruiken? Dit is echter een kleine bron van ergernis, die bovendien maar enkele keren voorkomt.
Al met al is het ambitieuze project van Helge Hesse met Dan liever de lucht in! goed geslaagd: de wereldgeschiedenis wordt op speelse manier aan de hand van uitspraken verteld, waarbij ook bijzonder veel aandacht wordt geschonken aan de desbetreffende spreker en wat er dan wel zo bijzonder aan deze persoon was. Naast het aanstippen van belangrijke gebeurtenissen van de wereldgeschiedenis, krijgt de lezer dus ook een inleiding op veel van de belangrijkste denkers die de geschiedenis rijk is.

Roland Bertens, 6 juni 2009